Als mensen hebben we vaak de neiging om onze aandacht te brengen naar alle ‘negatieve’ dingen. Het wordt ook wel de negativity bias genoemd. Onze tendens om vooral naar de negatieve gebeurtenissen te kijken. Naar alles wat ons niet lukt. Naar alles wat we niet bereiken. Naar alles wat beter en anders zou moeten. Dit kan in sommige gevallen handig zijn, want het kan een motor zijn om verandering en beweging in gang te zetten. Maar het kan ook een grote belemmering vormen. Vooral als je blijft hangen in deze gedachten, kan het lastig zijn om hier weer uit te komen.
Hoewel ik kan zien dat deze negativity bias op sommige moment wel handig kan zijn, ervaar ik het zelf vaak als een struggle. Zo ook nu. Nu ik op HET PUNT ben. Het punt waarop ik volledig hersteld zou moeten zijn van mijn burn-out. En ik dat niet ben. Ik kijk terug naar mijn twee jaar van herstel. En in plaats van te zien welke stappen ik allemaal heb gemaakt, zie ik vooral de stappen die ik niet heb gemaakt. Het leidt tot gevoelens van verdriet, frustratie en boosheid. Gevoelens die als ik er te lang in blijf hangen verre van constructief zijn.
Terwijl ik daar hang in mijn eigen wolk van negativiteit, vraag ik me af wat het nut is van deze menselijke neiging. Vanuit een evolutionair oogpunt kan ik wel begrijpen dat we onze aandacht snel richten op gevaar. Dat je overal slangen en beren ziet wanneer je in het bos besjes aan het plukken bent. Klinkt als een goed belangrijk mechanisme om je veilig en in leven te houden. Maar zou de oermens dan ook in de avond aan het vuur hebben gezeten en gedacht hebben: ‘ik heb wel een handjevol bessen geplukt vandaag, maar dat hadden er ook drie kunnen zijn.’ Ik denk het eigenlijk niet, ik denk dat die oermens vooral blij was met wat hij wel had: een handje bessen!
En toch is het ergens in de jaren zo geëvolueerd dat we nu als mens niet meer blij kunnen zijn met wat we in onze hand hebben. Dat we altijd meer willen. Beter willen. Anders willen. Wellicht dat het komt doordat het begrip van gevaar in onze huidige maatschappij veranderd is ten opzichte van vroeger. Het zijn niet meer de slangen en beren waar we bang voor moeten zijn. Het zijn de verwachtingen van anderen en van onszelf waar we bang voor zijn. En vooral de angst wanneer we daar niet aan kunnen voldoen. Want dat is gevaarlijk. Gevaarlijk voor onze status en het bij de groep horen. De negativity bias die wordt gedreven door onze angst voor eenzaamheid. En hier komt dan toch die oerdrift weer een beetje kijken. Want alleen is het lastig overleven.
Tegelijkertijd heeft het misschien ook te maken met het idee: meer is beter en meer zal me gelukkig maken. In ons streven naar een gelukkig leven willen we meer, meer, meer. En dat bereiken we door ons te focussen op wat we niet hebben. In dit geval fungeert de negativity bias als een motor om meer te bereiken. Maar is dat dan wat ons echt gelukkig zal maken? Want uiteindelijk zit je in een spiraal van altijd maar meer en nooit goed genoeg. En dat eindpunt van geluk? Daar raak je verder en verder van verwijderd.
Laten we nou eens een gedachtenexperiment doen: wat nou als we in plaats van ons te focussen op wat we niet hebben, we onze aandacht leggen op wat we wel hebben. Dat we naar de bessen in onze hand kijken en blij zijn met wat deze dag ons heeft opgebracht. In mijn gedachtenexperiment maken de gevoelens van verdriet, frustratie en woede nu plaats voor gevoelens van dankbaarheid, voldoening en trots. De switch van negativity bias naar positivity bias maakt een groot verschil. Een andere spiraal. Die leidt naar werkelijk geluk.