Ik vermoed dat de meeste mensen dit wel eens hebben gezien. Wanneer je aan het wandelen bent, met name in meer bergachtige omgevingen, zie je overal van die stapeltjes met stenen staan. Ik ben deze stapels stenen veel tegen gekomen op verschillende hikes en in verschillende landen. Elke keer verwonder ik me over die stapeltjes. Hoe lang zouden ze er al staan? Wie zou ze hebben neergelegd? En waarom? Ook tijdens mijn recente wandelavontuur in het Mullerthal (lees ook mijn avonturen op ROUTE 2, EXTRA ROUTE D en ROUTE 3 van de Mullerthal trail) kwam ik deze stapeltjes stenen weer tegen op mijn route. Weer allerlei vragen die er bij mij opkwamen en dus was het nu tijd om hier toch is wat meer onderzoek naar te doen.
Al snel kwam ik in mijn onderzoek tot de ontdekking dat deze stapels stenen ook een naam hebben in het Nederlands: steenmannetjes. Best toepasselijk, hoewel ik me dan wel gelijk afvraag waarom het niet steenvrouwtjes zijn? Of misschien is het meer genderneutrale steenmensjes een betere benaming? Want ja, hoe kunnen wij nou het geslacht van die stapel weten? En weet die stapel stenen dat zelf wel? Ok, tot zover roept mijn onderzoek alleen maar meer vragen op. Ik zal me voor nu gewoon neerleggen bij de term steenmannetjes.
De steenmannetjes worden al eeuwen lang gemaakt en sommige kunnen dus al honderden jaren oud zijn. De traditie stamt uit de brondstijd toen doodskisten, botten of as van overleden personen in de stapels werden geplaatst. Later kregen de steenmannetjes verschillende functies in verschillende landen en culturen. Zo dienen de steenmannetjes in veel Scandinavische landen als bescherming tegen trollen. In andere culturen zoals het boeddhisme zijn deze stapels stenen heilig. Ook zijn er veel mythes en verhalen over de steenmannetjes. Het bekendste verhaal komt uit de Griekse mythologie. In deze legende wordt Hermes door Hera aangeklaagd en moet voor het gerecht komen voor de dood van Hera’s favoriete dienaar. De jury, bestaande uit de andere goden, kregen een steen die zij naar Hermes moesten gooien. Zo werd hij bedolven onder een stapel stenen.
Vandaag de dag kennen we de steenmannetjes vooral als bewegwijzering op wandelpaden. De steenmannetjes worden gebruikt om het pad of de top van een heuvel of berg te markeren. Hoewel tegenwoordig veel routes goed gemarkeerd zijn, kan ik me voorstellen dat dit vroeger een zeer handige manier van bewegwijzering was. Vooral in mistige of bergachtige gebieden zijn deze stapels stenen een goed zichtbare vorm van bewegwijzering. En ik heb zelf ook af en toe gehad, dat als ik toch even een markering op de route gemist heb, het geruststellend is als je dan ineens een steenmannetje ziet staan!
Vroeger waren de steenmannetjes vrij essentieel voor wandelaars, maar met de huidige markeringen zijn ze eigenlijk niet meer nodig. Toch heb ik het idee dat veel wandelaars het leuk vinden om nieuwe stapels stenen te plaatsen op wandelroutes. Je ziet wel eens van die plekken waar dan ineens een heel leger aan steenmannetjes staat, die volgens mij echt niet allemaal honderden jaren oud zijn. Ik heb zelf ook wel eens overwogen om dit te doen, maar na mijn onderzoek ben ik blij dat ik dit nog nooit gedaan heb. Want wat blijkt nou: dit is helemaal niet goed voor de natuur. Door het oprapen van stenen verstoor je namelijk allerlei ecosystemen, bijvoorbeeld dat van insecten die onder de steen leven. Iets waar je niet direct bij stil staat, maar ik zou het ook niet fijn vinden als iemand ineens het dak van mijn huis trekt. Daarnaast kan het weghalen van stenen zorgen voor erosie op de plek waar de steen lag. Dit lijken misschien kleine gevolgen, maar als we met zijn alleen stenen gaan stapelen, heeft dat grote effecten. Een mooie boodschap om mee af te sluiten: Laat de natuur de natuur. Verwonder je over de steenmannetjes en over de wondere insectenwereld onder die stenen die jij hebt laten liggen omdat je de verleiding tot het bouwen van een steenmannetjes hebt weerstaan!